(Blog door Peter Sierksma, 4-1-26)
Afgelopen kerstmorgen hield Jeanette Westerkamp een mooie overdenking over de komst van Christus als het Licht der wereld. Uitgangspunt was de bekende tekst uit Jesaja 9 waarin geprofeteerd wordt dat ‘het volk dat in duisternis wandelt, een groot licht zal zien!’ Een groot licht dat nieuwe gestalte krijgt in het Licht zoals Johannes dit op Patmos voor zich zag, beloofd aan alle volken.
Ooit heeft dichter en historicus Jan Willem Schulte Nordholt (1920-1995) de tekst uit Jesaja 9 gebruikt voor de titel van het eerste boek dat in Nederland gewijd werd aan de onderdrukking van de Afro-Amerikaanse bevolking in de VS. In Het volk dat in duisternis wandelt liet hij zien hoe de zwarte bevolking in Amerika vanaf de slavernij tot diep in de jaren zestig is vernederd en mishandeld door witte christenen die dachten dat zij bij God een streepje voor hadden. Het racisme van toen doet soms denken aan de manier waarop mensen als Trump, Vance en Rubio nu over vreemdelingen spreken en – hoe actueel! – over hun eigen grenzen heen regeren.
Maar gelukkig – ondanks alles eindigde Schulte Nordholt zijn geschiedenis vol hoop. Dat kwam omdat hij, eenmaal aan deel 2 begonnen, mocht zien hoe er dankzij leiders als Martin Luther King jr. halverwege de jaren zestig veel ten goede veranderde.
Het kwam allemaal weer boven toen ik afgelopen jaar de tentoonstelling van de Amerikaanse schilder Jacob Lawrence (1917-2000) in Amersfoort bezocht. De in Harlem (NY) opgegroeide Lawrence gaf de geschiedenis van de Afro-Amerikanen letterlijk kleur door alle stadia ervan uit te beelden. Van de slavernij tot en met de burgerrechtenbeweging en het jaar 2000 toe.
Een van de hoogtepunten van Lawrence’ werk is het verhaal van de verzetsheldin Harriet Tubman. In 1849 vluchtte zij weg van haar plantage en zette een ondergronds netwerk van adressen op voor andere gevluchte tot slaaf gemaakten. Daarmee werd zij de moeder van de later zo genoemde Ondergrondse spoorweg, die vanuit het Zuiden van de VS helemaal doorliep tot de steden in het Noorden, zoals Chicago en New York. De lifeline van Zuid naar Noord is ook wel eens een vrijgezongen route genoemd, ‘die we leerden in de gospels van een diepgeworteld willen voor een uitgemergeld volk.’ (Dean Bowen 2025).
Geschiedenisverhalen, zoals ze ons soms in woord en beeld verteld worden door mensen als Schulte Nordholt en Lawrence, zijn belangrijk. Ze geven ons niet alleen houvast maar ook hoop. Hoop in tijden dat we ons hart vasthouden en we de vrede en gelijkgerechtigheid in de wereld met een lampje moeten zoeken.
Zoals ik al schreef was Schulte Nordholt behalve historicus ook dichter. In Gezang 448 (NLB) heeft hij het menselijk lijden onder politiek geweld direct in verband gebracht met de komst van Christus als het licht der wereld. Het lied verbindt precies de teksten die we met kerst hoorden in het vertrouwen dat het Licht van Jesaja in Christus tot en met het einde toe door alle duisternis heen blijft schijnen. Toen. En ook nu, in 2026: Soli Deo Gloria!