Kostbaar zwijgen

(Door Leonien, 8-1-25)

De start van een nieuw jaar en het afronden van het oude is voor veel mensen een moment van vooruit kijken en terugkijken. In het gunstigste geval hoopvol over wat gaat komen en dankbaar over wat geweest is. Vroeger was de oudejaarskerkdienst ook vaak het moment voor gedenken van de overledenen. Inmiddels heeft dit, ook in onze traditie, plaats gekregen bij de wisseling van het kerkelijk jaar. Een mooie, veel betere plek, als oudejaarsdag in het kerkelijk jaar.

Deze zondag, eind november, wordt eeuwigheidszondag genoemd, ook wel voleindingszondag. En is ook de laatste zondag voordat de adventstijd begint. Een verwijzing naar de begrenzing en voltooiing van het leven. Mensen en heel de schepping zijn tijdelijk. Maar, zo wordt beleden, het leven eindigt niet bij de dood maar keert terug tot God, de Eeuwige.

In de Tuindorpkerk, onze buurkerk in de wijk, startten ze het nieuwe jaar door met elkaar van gedachten te wisselen over een gedicht van Rutger Kopland. Mooi om het samen te hebben over wat je raakt door de tijd en wat jij in jezelf met je meedraagt.

Tijd

het is vreemd, het is vreemd mooi ook

nooit te zullen weten wat het is

en toch, hoeveel van wat er in ons leeft is ouder

dan wij, hoeveel daarvan zal ons overleven

zoals een pasgeboren kind kijkt alsof het kijkt

naar iets in zichzelf, iets ziet daar

wat het meekreeg

zoals Rembrandt kijkt op de laatste portretten

van zichzelf alsof hij ziet waar hij heengaat

een verte voorbij onze ogen

het is vreemd maar ook vreemd mooi te bedenken

dat ooit niemand meer zal weten

dat we hebben geleefd

te bedenken hoe nu we leven, hoe hier

maar ook hoe niets ons leven zou zijn zonder

de echo’s van de onbekende diepten in ons hoofd

niet de tijd gaat voorbij, maar jij, en ik

buiten onze gedachte is geen tijd

we stonden deze zomer op de rand van een dal

om ons heen alleen wind

Rutger Kopland (1934-2012)

Een troostende gedachte dat God boven de tijd staat… tegelijk kunnen we de mensen waar we onze tijd mee deelden zo intens missen. Mensen die we missen kunnen jarenlang onderdeel van ons dagelijks leven blijven, terwijl ze niet meer bij ons zijn. Het is daarin zo voelbaar dat we zelf niet boven de tijd staan. Tijd doet ons doorkijkend naar hoe we zelf herinnerd zullen worden, toeleven naar ons eigen einde, of samen rouwen om verlies en gemis van degenen die ons lief zijn.

Terugdenkend aan die zondag in november herinner ik me het gevoel van samen dragen. Een dienst van samen stil zijn, tijd nemen om te gedenken en rouw te delen. Dankbaar te zijn voor het leven van hen die wij missen. De familieleden die voor deze gelegenheid uitgenodigd worden om aanwezig te zijn. Een traan of glimlach om dierbaren weer even op een foto voorbij te zien komen.

Prachtig hoe ook de waarde van rituelen spreekt in deze dienst. De vorm maakt ruimte en geeft  aandacht en eerbied. De stilte na het voorlezen van de naam. Het open moment dat volgde, waarin iedereen die iemand wilde gedenken naar voren mocht komen om een kaarsje aan te steken voor een geliefde die gemist wordt. Het aanreiken van een kaarsje door degene die het gedenken begeleidde. Voor mij symbool voor hoe we als gemeente om elkaar heen willen staan. Ook, of misschien juist in rouw. 

Al die mensen die naar voren komen en samen wachten in de rij. Mensen die elkaar soms even vasthouden in het weten voor wie de ander het kaarsje brandt. Maar ook een woordenloos naar de grondkijkend naar voren komen, waarin verdriet en verslagenheid besloten ligt.

Waardevol om met elkaar te zijn daar waar verdriet meegedragen wordt: verbindend, intiem samen zijn. In die bewuste momenten kunnen onze overledenen soms weer even heel dichtbij zijn. Ruimte waarin golven van heimwee, verdriet, dankbaarheid en liefde elkaar afwisselen.

Juist ook het getuige zijn, waarin ik in al die manier van gedenken mag delen, raakt me. Het troostend erbij zijn, als behoeder van de ruimte waarin het gedenken plaatsvindt. Dankbaar voor de gemeente waarin we deze plek samen kunnen bieden, waarin ik de aandacht en respect zie voor de rijkdom die er is, in de ouderen die deel uitmaken van onze gemeente. Geraakt door de liefde in de blikken die onderling worden uitgewisseld. Hoe we samen verdriet, rouw en gedenken even een centrale plek geven. Het gedenken delen, zonder veel woorden. Want zoals een oud gezegde ons oproept: “Indien het woord dat je gaat uitspreken niet mooier is dan de stilte die je verbreekt, zwijg dan.” Juist die stilte samen kan zo helend zijn in rouwen en gedenken. Kostbaar zwijgen.