(Blog door Wilma van Klaveren, 21-12-25)

Nog een paar dagen en we vieren het kerstfeest. Veel mensen gaan naar de kerk. Ook mensen die door het jaar heen niet in de kerk komen, bezoeken vaak toch nog graag een kerstdienst. Het hoogtepunt daarbij is het zingen van het lied “Ere zij God”. Pas dan is het voor velen ‘echt kerst’. Het lied bestaat maar uit drie regels en is makkelijk te onthouden. Het wordt aangeduid met ‘Het’ ervoor. ‘Het’ Ere zij God. Net als ‘Het’ Wilhelmus en ‘Het’ Onze Vader. Dan weet je dat het een zekere status en bekendheid heeft. Het lied werd zo rond 1862 geschreven en is dus al behoorlijk oud. De tekst bevat het in onbruik geraakte woord ‘welbehagen’. De precieze betekenis is bij jongere generaties niet meer bekend. En bij sommigen onder ons die kerstdiensten bezoeken wellicht ook niet. Maar dat maakt niet uit. Het heeft iets om in een volle kerk het Ere zij God te zingen, net zoals de mensen van eeuwen voor ons al deden.

Zoals bij veel liedjes is er wel een poging ondernomen de tekst te moderniseren. Teksten worden daardoor begrijpelijker of er wordt meer recht gedaan aan de bedoeling. Denk aan de Sinterklaasliedjes die in de moderne versies Piet rehabiliteren. Dat is een verbetering. De aanpassing in het Ere zij God is naar mijn mening echter een verslechtering en heeft de betekenis ernstig gedevalueerd. Daarover gaat zo vlak voor kerst deze blog.

De oorspronkelijk tekst van het lied luidt:

Ere zij God in de hoge, vrede op aarde, bij de mensen des welbehagens. Amen.

De verandering zit in de laatst zin en is beslist geen verbetering. Bij de mensen des welbehagens wordt nu vaak gezongen als; in de mensen een welbehagen. En daar wringt de schoen. De hele betekenis van kerst zit juist in die paar oorspronkelijke woorden: vrede op aarde, bij de mensen des welbehagens. De zin verwijst naar de bijbeltekst uit Lucas 2:14 waar staat: vrede voor de mensen die Hij liefheeft of vrede op aarde bij de mensen van wie God houdt. In ouderwetse taal: de mensen van Zijn welbehagen = des welbehagens. En precies dat is kerst. God kwam naar de aarde omdat Hij bij zijn mensen wilde zijn en vrede wilde brengen. Zoals wijzelf bij de mensen willen zijn van wie we houden. Soms wil je niet op afstand zijn en zeg je: ‘weet je wat, ik kom nu naar je toe’. Je stapt in de auto en rijdt er heen. Omdat je wilt delen in het leven van die ander, van wie je houdt, die verdriet heeft of juist heel blij is. En dat doet goed. Die verbondenheid brengt vrede. Zoiets gebeurt ook als God besluit bij zijn mensen te willen zijn. Hij werd zelf mens. Jezus is wat gebeurt als God dichtbij komt.

Als we de zin ‘vrede op aarde bij de mensen des welbehagens’ veranderen in ‘vrede op aarde, in de mensen een welbehagen’ dan kan ik alleen nog maar denken aan een behaaglijk buikgevoel in de mensen, in plaats van bij en dus tussen mensen onderling. Lekker behaaglijk met een goed gevoel in mijzelf bij de kerstboom en de kalkoen in de oven. Behalve voor de kalkoen is daar natuurlijk niks mis mee. Je gunt het iedereen. Maar dat is niet waarom we met ons lied God de eer toezingen. Nee, dat doen we omdat wij mensen van Gods welbehagen zijn. God die van ons mensen houdt en alles voor de mensen over heeft.

Met kerst begon God aan wat ik wel eens ‘Zijn grote solidariteitsproject’ noem. God zelf toonde zich solidair met de mensheid en kwam bij hen wonen. Hij werd geboren als baby Jezus en werd zo mens onder de mensen. Met Goede vrijdag en Pasen intensiveerde Hij zijn ‘project’ door te zeggen: jullie gaan mij zó aan het hart, dat ik als het erop aan komt, mijn leven voor jullie geef. Precies daaraan dacht ik, toen ik vorige week op televisie een man in Australië op de rug zag springen van de man die aan het schieten was op mensen die op het strand het Chanoekafeest vierden. De redder in nood wilde een einde maken aan het bloedvergieten en was bereid zijn eigen leven daarbij op het spel te zetten. Dat is Pasen dacht ik. Met Pinksteren komt Gods project dan tot een hoogtepunt als Hij zegt: Ik wil niet alleen bij jullie wonen, Ik geef niet alleen mijn leven voor jullie maar Ik leef en wil voortaan met mijn Heilige Geest in jullie wonen zodat mijn kracht door jullie heen kan werken en zo de hele wereld goed zal doen. Een kracht die genezing en vrede brengt. Zo gedenken en vieren we in de kerk door het jaar heen wat de komst van God naar deze wereld allemaal teweeg heeft gebracht.

Maar zover is het met kerst nog niet. Eerst zingen we met de engelen Ere zij God vanwege zijn komst. Een komst die vrede, gerechtigheid en genezing brengt bij een wereld die lijdt.

En als we in de voetsporen van de mensen van eeuwen voor ons, het ouderwetse woord welbehagen blijven zingen, zullen we dan ook de hele zin maar gewoon blijven zingen? Dus niet vrede op aarde, in de mensen een welbehagen. Maar met de oorspronkelijke oude zin: bij de mensen des welbehagens en al.

Als we dat niet doen en dan toch ietsje willen moderniseren, laten we dan de tekst uit de evangelische liedbundel kiezen, die iets minder lekker loopt, maar wel trouw is aan de betekenis:

 Evangelische Liedbundel 101 – Ere zij God

Ere zij God, ere zij God in den hoge,
in den hoge, in den hoge!
Vrede op aarde, vrede op aarde bij de mensen van zijn welbehagen.
Ere zij God in den hoge, ere zij God in den hoge!
Vrede op aarde, vrede op aarde
vrede op aarde, vrede op aarde,
bij de mensen, bij de mensen van zijn behagen,
bij de mensen van zijn welbehagen, zijn welbehagen.
Ere zij God, ere zij God
in den hoge, in den hoge, in den hoge!
vrede op aarde, vrede op aarde
bij de mensen van zijn welbehagen.
Amen, amen.

Maar gewoon de oude, oorspronkelijke tekst blijven zingen zou mijn keuze zijn.

Tot slot: ik draag deze blog op aan mijn oude moeder, helaas niet meer onder ons. Als taaldocent was zij erg gevoelig voor de betekenis van woorden. Tot op hoge leeftijd wond zij zich op over de verandering van de regel in het Ere zij God. Luid en duidelijk zong ze dwars door de verkeerde nieuwe tekst heen de oude woorden:

Vrede op aarde BIJ de mensen DES WELBEHAGENS!

Soms mopperde ze hoofdschuddend na afloop: niemand kent de tweede naamval nog…zo gaat toch betekenis verloren…